Huidmondjes

Huidmondjes of Stomata bestaan uit gespecialiseerde cellen die voornamelijk aan de onderkant van bladeren voorkomen. Ze reguleren de gaswisseling tussen plant en omgeving, de plant 'ademt' er als het ware door. Stomata zijn heel herkenbaar door de twee boonvormige sluitcellen die de grootte van de opening reguleren. De sluitcellen bevatten vacuolen die bij opname van water hun vorm veranderen waardoor het huidmondje zich opent. De vorm van de sluitcellen wordt gereguleerd door een proces genaamd turgor. Hoge luchtvochtigheid en fel licht zijn prikkels die er voor zorgen dat de huidmondjes zich openen.  De foto hierboven toont stomata van de Brugmansia (Engelentrompet).

Huidmondjes zijn fascinerende objecten om te bestuderen, bij elke plant zien ze er weer wat anders uit of zijn ze anders gepositioneerd. Om ze te kunnen observeren hebben we een dun vliesje van de onderkant van het blad nodig. Als je sommige bladeren verscheurt dan komt er vaak een vliesje los, vooral bij de wat dikkere bladeren lukt dit vrij aardig. Gemakkelijk om mee te beginnen zijn bijvoorbeeld de bladeren van Hosta (Hartlelie), Prunus laurocerasus (Laurierkers) en Tradescantia (Vaderplant).

Stomata in een blad van Hosta.

Een plant die me altijd gefascineerd heeft is de Tradescantia. Deze plant heeft grote cellen en dito huidmondjes. Toen ik lang geleden begon met een veredelde speelgoedmicroscoop was dit materiaal eerste keuze om te onderzoeken. We hadden thuis meerdere planten van wat toen nog Setcreasea purpurea heette. De tegenwoordige naam is Tradescantia pallida, een plant die van nature in Mexico voorkomt. Tradescantia pallida vind je tegenwoordig zelden in een doorsnee plantenzaak. Wat je wel vaak tegenkomt is Tradescantia zebrina, een plant met kortere bladeren die een gestreept patroon hebben. Op microscopisch niveau kan ik geen verschil zien tussen de epidermis van Tradescantia pallida en Tradescantia zebrina.

Stomata in de epidermis van Tradescantia zebrina.

Als je een intact blad van Tradescantia zebrina bekijkt ontstaat er een bijzonder beeld. De bladeren van deze plant zijn vrij dik en dan is het alleen mogelijk een objectief met grote arbeids-afstand te gebruiken, dus een lager vergrotend objectief. Tevens is een felle lichtbron nodig om door het blad heen te schijnen.

De onderkant van een intact blad van Tradescantia zebrina.

Een plant die de moeite waard is om te onderzoeken is de Yucca filamentosa (Palmlelie). De huidmondjes van de Palmlelie zien er namelijk vrij bijzonder uit. Deze plant heeft dikke bladeren en de epidermis is er gemakkelijk van af te halen. Het materiaal voor onderstaande afbeelding was afkomstig van een Palmlelie die zich bevond in een tuin in Kessel (Limburg) en de microscoop-opname is op locatie gemaakt.

Stomata in de epidermis van Yucca filamentosa. Ook zijn er vele oliedruppels zichtbaar.

Epidermis van Canna. Naast de drie huidmondjes zijn er vele calciumoxalaat kristallen in de cellen zichtbaar.

Stomata in epidermis van Klimop.

Als het oppervlak van een andere planeet: stomata van Acanthus en de grillige patronen van de cuticula,

Stomata van Laurierkers.

Techniek

Optiek: Zeiss-Winkel 40/0.65, Zeiss Neofluar 25/0.60 en Zeiss Apochromaat 40/1.0.