Diatomeeën

Verschenen in het magazine "Blad" van tuinpark Nieuw Vredelust, aangepaste versie

 

Diatomeeën of kiezelwieren vormen een groep bruinkleurige algen die in alle wateren, zoet en zout, voorkomen en ze vormen een belangrijke schakel in de ecologische kringloop. In beken en rivieren zie je vaak stenen liggen die bedekt zijn met een bruine laag, gevormd door diatomeeën. Alle algen hebben chloroplasten die voor de fotosynthese zorgen, ze zijn vergelijkbaar met de bladgroenkorrels in de cellen van landplanten. Bij Diatomeeën hebben de chloroplasten een bruine kleur omdat ze naast de groene kleurstof chlorofyl ook het bruine pigment fucoxanthine bevatten, hetzelfde pigment dat voorkomt in de bruine blaaswieren die je vaak op het strand tegenkomt.

Bij Diatomeeën is de cel omgeven door een tweedelig exoskelet dat is opgebouwd uit siliciumdioxide (waar ook kwartszand uit bestaat). Eigenlijk zijn het twee schaaltjes die precies op elkaar passen. Afhankelijk van de symmetrie die deze schaaltjes hebben wordt er onderscheid gemaakt tussen centrische (met radiaire symmetrie) en pennate (met bilaterale symmetrie) diatomeeën. De skeletten hebben vaak mooie symmetrische vormen en verfijnde structuren. Door te kijken naar welke Diatomeeën er voorkomen in plas en rivier is er iets over de waterkwaliteit te zeggen; het zijn goede indicatororganismen. Naast het feit dat Diatomeeën natuurlijk een belangrijke ecologische betekenis hebben worden ze ook door de mens gebruikt. De van kiezelwieren afkomstige diatomeeënaarde wordt o.a. gebruikt als materiaal voor filter- en zuiveringssystemen. Hieronder volgt een aantal foto's van diatomeeën die ik aantrof in watermonsters uit de sloten van tuinpark Nieuw-Vredelust en vlak daarbuiten.

Afb.1. Links: Fragilaria, een kolonievormende diatomee waarbij de afzonderlijke cellen filamenten vomen. Rechts: Pinnularia, de bolletjes zijn oliedruppels.

Afb.2. Links: fasecontrast opname van Nitzschia. Rechts: Navicula.

Afb.3. A: Melosira, een filamenteuze diatomee. B: Bacillaria. C: Gomphonema. D: Diatoma.

Afb.4. A: Cymatopleura. B: Diploneis. C: Navicula. D: Gyrosigma. E: Diatoma, in karakteristieke trapsgewijze rangschikking.

Diatomeeën zoals Navicula kunnen zich voortbewegen. Het is fascinerend om te zien, als bootjes varen ze door het water. Navicula betekent in het Latijn dan ook 'klein schip'.

Afb.5. Time-lapse van Navicula in beweging.

Techniek

Objectieven: achromaten 40/0.65 van Zeiss-Winkel en Euromex alsmede Leitz Fluotaren 25/0.55 en 40/0.75.